میرزا ملکم خان و نهادسازی فراماسونری در ایران

میرزا ملکم خان و نهادسازی فراماسونری در ایران

میرزاملکم خان که منادی غربگرایی و وابستگی به غرب بود. اقداماتش منجر به تشکیل لژ فراماسونری و یا فراموشخانه در ایران شد. او از مؤثرترین افراد برای ترویج اندیشه تقلید از غرب در همه زمینه‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بود. که نتایج خفت‌باری برای ایران دربرداشت. نقش ملکم در افتضاح امتیاز لاتاری و یا واگذاری امتیاز رویتر به بارون ژولیوس رویتر که با همکاری هم‌مسلکش میرزا حسین خان سپهسالار صورت گرفت و موجی از ناباوری را حتی در میان دولتمردان انگلیسی و مطبوعات اروپایی برانگیخت....

کافه تاریخ- مقالات

 


فراماسونری، لژ بیداری، میرزا ملکم خان، تمدن غرب
حضور پدیده‌ای تحت عنوان فراماسونری در تاریخ معاصر ایران ، به اولین تماس‌های جدی ایرانیان با کشورهای غربی که در چارچوب واکنش‌های دولتمردان ایرانی به تحرکات سیاسی ـ نظامی دول غربی در ایران صورت می‌گرفت باز می‌گردد. جذب ایرانیان به این تشکیلات ابتدا در خارج از کشور صورت می‌گرفت و طی یک برنامه حساب شده تعداد زیادی از ایرانیانی که در آن زمان به خارج از کشور مسافرت می‌کردند جذب این تشکیلات شدند. به گواه تاریخ ورود فراماسونری به ایران جریانی جهت‌دار و هدایت شده از سوی دولت انگلستان بود. نخستین ایرانیانی که به عنوان مأموریت و یا تحصیل به غرب سفر کرده‌اند، جذب شبکه فراماسونری غرب شدند که تعدادی از آنان چون عسگرخان افشار ارومی و ابوالحسن‌خان ایلچی حلقه نوکری غرب را به گردن انداخته و در ازای گرفتن حقوق و مواجب از بیگانگان به ترویج غربگرایی و تأمین منافع آنان در ایران پرداختند.


نخستین فراماسونهای ایران چه کسانی بودند؟
در منابع از عسگرخان افشار ارومی به ‌عنوان اولین فراماسون ایرانی نام برده‌اند. وی در ضمن انجام یک مأموریت سیاسی که عبارت بود از جلب حمایت ناپلئون به نفع ایران در جنگ‌های ایران و روس، به وسیله جاسوسان انگلیسی در فرانسه شکار شد و به عضویت لژ فراماسونری طریقت پاریس (Order”of”Paris) درآمد و از آنجا که دولت انگلستان در آن زمان با دولت روسیه از در  مسالمت درآمده بود و مایل نبود که تلاش دولت ایران در جلب حمایت فرانسه صورت تحقق به خود بگیرد به عسگرخان تذکر داده شد که هیچ اقدام اساسی در این زمینه انجام ندهد. وی نیز به پیروی از این دستور فعالیت مهمی در جهت منافع کشور انجام نداد و پس از مدتی با مأموریت تشکیل لژ فراماسونری در اصفهان به ایران بازگشت.  بنابر این مشاهده می‌کنیم فردی که می‌بایست به نحوی فعال در خدمت سیاست خارجی ایران در آن شرایط حساس باشد به‌گونه‌ای انفعالی عمل کرده و در جهت سیاست انگلیس که تمایل به موفقیت ایران در جنگ با روسیه نداشت اقدام کرده است.1
دومین فراماسون ایرانی میرزا ابوالحسن خان ایلچی است که در 1224 از طرف فتحعلی شاه به انگلستان رفت و از همان ابتدا تحت تأثیر شئون مادی و نفسانی تمدن غرب قرار گرفت و با حیرت بسیار به سیر و سیاحت غرب پرداخت و در نهایت حیرتنامه سفرا را که از سر ذلت، ایرانیان را به تقلید از غرب در همه عرصه‌ها دعوت می‌کرد به عنوان تحفه سفر به ارمغان آورد. وی تحت تعلیمات مهماندار خود سر گوراوزلی به عضویت لژ فراماسونری انگلستان درآمد و پس از ارتقا به درجه استاد پیشین لژ مزبور که به شکلی فوق‌العاده و در زمانی بسیار کوتاه صورت گرفت، به همراه اوزلی که به سمت سفارت انگلستان در ایران تعیین شده بود، به ایران بازگشت.  اوزلی علاوه بر سمت سفیری دولت خود از سوی لژ فراماسونری انگلستان نیز به سمت ریاست فراماسونری ایران تعیین شد و مأموریت داشت که با همکاری ایلچی در ایران لژ فراماسونری تأسیس نماید. ایلچی از سال 1239 تا 1250 و از 1254 تا 1262 قمری مقام وزارت خارجه را دارا بود و به مدت 35 سال یعنی تا پایان عمر از دولت انگلستان مقرری دریافت می‌کرد.  همکاری اوزلی و ایلچی لطمات بیشماری بر کشور ایران وارد نمود، عقد عهدنامه دوازده ماده‌ای با انگلستان دایر بر تعهد ایران نسبت به حمله به افغان‌ها در صورت حمله آنان به هندوستان که تضمین‌کننده امنیت هندوستان برای انگلستان بود و هیچ نفعی برای ایران در بر نداشت، امضای قرارداد گلستان که به تجزیه هفده شهر قفقاز از ایران منجر شد به وسیله این فرد با همکاری اوزلی از بارزترین خیانت‌های ایلچی به ایران است. این دو برای دستیابی به مقاصد خود تقریباً تمامی اعضای دربار ایران را وارد حلقه فراماسونری کردند.  آنچه باید مورد توجه قرار گیرد اصرار اوزلی به وارد کردن درباریان ایران در جرگه فراماسونری است. که در جهت نفوذ در ارکان کشور و ایجاد هسته‌های اولیه تشکیلات فراماسونری صورت می‌گرفت.2


میرزا ملکم خان و نهادسازی فراماسونری در ایران
بعد از این دو، ایرانیان دیگری نیز که به خارج سفر کردند در این سازمان جذب شدند، افرادی نظیر مهندس میرزا صالح شیرازی، میرزاجعفر مهندس که بعدها مشیرالدوله لقب گرفت، سه شاهزاده فراری ایرانی (رضاقلی میرزا، تیمورمیرزا و نجفقلی میرزا پسران حسینعلی میرزافرمانفرمای فارس) و ... نهایتاً میرزاملکم خان که منادی غربگرایی و وابستگی به غرب بود. اقدامات وی منجر به تشکیل لژ فراماسونری و یا فراموشخانه در ایران شد. او از مؤثرترین افراد برای ترویج اندیشه تقلید از غرب در همه زمینه‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بود. که نتایج خفت‌باری برای ایران دربرداشت. نقش ملکم در افتضاح امتیاز لاتاری و یا واگذاری امتیاز رویتر به بارون ژولیوس رویتر که با همکاری هم‌مسلکش میرزا حسین خان سپهسالار صورت گرفت و موجی از ناباوری را حتی در میان دولتمردان انگلیسی و مطبوعات اروپایی برانگیخت و به موجب آن حق بهره‌برداری از مراتع، معادن، جنگل‌ها، اراضی حاصلخیز، گمرکات جنوب، انحصار کشیدن خطوط مخابرات و راه‌آهن و ... به مدت هفتاد سال در ازای یک وام 25 ساله با بهره 5 درصد، به یک یهودی تبعه انگلیس به نام اسرائیل یوسفات معروف به رویتر واگذار شد، بیانگر خیانت و سوءاستفاده این افراد از موقعیت‌هایشان است. نشر روزنامه قانون در لندن و در چاپخانه کمپانی انطباعات شرقی وابسته به کمپانی هند شرقی  و ترویج مرام آدمیت (ماسونیت) از طریق آن جریده نیز از نکات قابل تأمل تکاپوی ماسون‌ها و فراموشخانه تحت حمایت دولت انگلستان در ایران است.3
فراموشخانه ملکم به فرمان ناصرالدین شاه در 1278 پس از چند سال فعالیت و وارد کردن تعداد قابل توجهی از اعضای دربار و افراد متنفذ به جرگه فراماسونری، تعطیل شد. اما بعدها مجمع آدمیت و جامع آدمیت براساس تعالیم ملکم تأسیس شده به فعالیت جدی مشغول شدند. جامع آدمیت که متشکل از طرفداران اندیشه ملکم بود و تحت ریاست عباسقلی خان آدمیت اداره می‌شد در بسیاری از وقایع پیش از مشروطه مداخله داشت. پس از برقراری مشروطه به واسطه بروز اختلاف بین آدمیت و تعدادی از اعضای تندرو، این جمعیت دچار انشعاب شد ــ زمینه‌های انشعاب البته از سالهای قبل وجود داشته، انشعابیون از قبل زمینه‌های این امر و نیز ایجاد لژ بیداری ایران را که مولود این انشعاب بود فراهم کرده بودند ــ این جمعیت در زمان فعالیت خود، که پس از ترور ناصرالدین شاه بر دامنه آن افزوده شده بود بیش از سیصد تن از افراد صاحب نفوذ را جذب کرده بود. از جمله بزرگترین اقدامات این سازمان برای پیشبرد اهداف خود جذب محمدعلی شاه قاجار بود که انعکاس نامطلوبی در بین تعدادی از اعضاء ایجاد نمود و روند انشعاب جمعیت را تسریع کرد.4  با تشکیل لژ بیداری در 1325 قمری که از حساس‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران است مداخلات گسترده این لژ در امور مربوط به نهضت مشروطه اوج گرفت و نهایتاً منجر به حاکمیت این لژ بر روند نهضت و جریان‌های اجتماعی کشور شد. 
بنابر شواهد و اسناد موجود بسیاری از امور پنهان و پیدای نهضت مشروطه به وسیله اعضای این لژ که به ظاهر تحت نظارت گراند اوریان فرانسه قرار داشت و در واقع به تعبیر سیدمحمدصادق طباطبایی (از اعضای همین لژ) «دکان سیاسی انگلیس»  بود، هدایت می‌شد. بر اساس یادداشت‌های ادیب‌الممالک فراهانی هنگام به توپ بستن مجلس، دکتر مرل فرانسوی که در آن زمان ریاست لژ بیداری را برعهده داشت با استفاده از مصونیت سیاسی خود وارد میدان شد و ضمن رساندن آذوقه و دارو و سلاح به مدافعان مجلس موجبات فرار «برادرانی» را که محاصره شده بودند فراهم می‌کرد. پس از پیروزی مشروطه‌خواهان بر محمدعلی شاه قاجار، اداره امور کشور به دست کسانی افتاد که اکثراً از اعضای لژ بیداری بودند. و در واقع تصمیم‌گیری درخصوص امور کشور در لژ بیداری صورت می‌گرفت.5

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •