زمینه های نگارش مقاله «ایران؛ استعمار سرخ و سیاه»

زمینه های نگارش مقاله «ایران؛ استعمار سرخ و سیاه»

با فوت فرزند امام رحمه الله، مبارزه میان شاه و روحانیون آشکارتر شد و رویارویی شدید آنان، سبب شد تا شاه دستور تهیه مقاله توهین آمیز 17 دی 56 را صادر کند که خیلی زود به وسیله امام، نزد مردم، علما و دانشگاهیان بی اعتبار گردید.

کافه تاریخ- مقالات

 


یک هفته بعد از بازدید کارتر از ایران و به فاصله کوتاهی از مرگ مشکوک فرزند ارشد امام، مقاله‌ای تحت عنوان "ایران و استعمار سرخ و سیاه" به قلم مستعار احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات منتشر یافت و در آن با خطاب قرار دادن روحانیون و شخص امام (ره)، آنان را مورد توهین و اهانت قرار داد. انتشار این مطلب، موج بزرگی از اعتراضات را در شهرهای مختلفی چون قم به دنبال داشت و باعث شد تا بعدها بسیاری از آن به عنوان اشتباه تاکتیکی شاه و حادثه‌ای سرنوشت‌ساز در انقلاب یاد کنند. اما سؤال اینجاست که چرا واکنش مردم و مخالفان حکومت، به این مطلب بسیار تند و وسیع بود؟ به نظر می‌رسد پررنگ بودن نقش مذهب در جامعه و تأثیر رهبری امام (ره) عامل اصلی در وسیع بودن اعتراضات بود.


محتوای مطلب رشیدی مطلق و زمان انتشار آن
در شب اول ژانویه 1977 ( 10 دی ماه 1356) جیمی کارتر، رئیس‌جمهور دموکرات آمریکا به ایران سفر کرد و جمله معروف خود یعنی "ایران جزیره ثبات است" را ایراد نمود. البته این اظهارنظر با اطلاعاتی که از ‏‎ ‎‏مجریان حقوق بشر خود دریافت می‌کرد سازگار نمی‌بود. همین مسئله و دیگر مسائل ‏‎ ‎‏نظامی منطقه، نظیر حفظ مصالح اسرائیل و حفظ ایستگاه‌های استراق سمع در سیاهکل ‏‎ ‎‏و جنگل‌های شمال ایران، موجب شد که شکافی عظیم در میان زمامداران و مشاوران ‏‎ ‎‏کاخ سفید و حامیان صنایع نظامی و نیز مشاوران نظامی و امنیتی کارتر رخ دهد.1 گرچه این دیدار و صحبت‌ها، تحلیل اشتباهی از تحولات سیاسی نصیب آمریکا و تحلیلگران نمود و دودستگی آنان پیرامون برخی از مسائل ایران را افزایش داد؛ اما منجربه آسودگی شاه از آینده خود و ثبات سیاسی کشور شد. از این رو به فاصله یک هفته بعد از این دیدار یعنی در روز شنبه 17 دی ماه 1356، مطلبی با عنوان "ایران و استعمار سرخ و سیاه" از شخصی با نام مستعار احمد رشیدی مطلق اجازه انتشار یافت که مملو از توهین و افترا به امام و روحانیون بود. این که نویسنده واقعی نامه چه کسی بوده است، اقوال مختلف است؛ اما گفته شده این مطلب به وسیله شخصی به نام شعبانی، مقاله‌نویس نیکخواه، آماده شده بود که سال‌ها پیش فوت کرده بود.2 با این حال در جملات آغازین مطلب آمده بود که استعمار سرخ و سیاه این روزها به مناسبت ماه محرم و عاشورای حسینی بار دیگر اذهان متوجه استعمار سیاه و سرخ یا به تعبیر دیگری اتحاد استعمار کهن و نو شده است...3 مطلق در مطلب خود روح تجاوز و تسلط و چپاول را ویژگی استعمار سرخ و سیاه (روحانیون و کمونیسم) دانسته و مظهر آن را در بلوای روزهای 15 و 16 خرداد ماه ۲۵۲۲ (۱٣۴۲(  عنوان نموده بود. همچنین نویسنده مقاله روحانیون انقلابی را با صفاتی چون اراذل و اوباش یاد کرده بود. علاوه بر این امام (ره) نیز با عناوینی چون سید هندی و بی اعتقاد و وابسته‌ و سرسپرده به مراکز استعماری و به خصوص‌ جاه طلب یاد شده بود. همین موضوع باعث شد تا بعد از انتشار مطلب، موجی از اعتراضات کشور را فراگیرد.


اعتراضات وسیع مردم به مقاله رشیدمطلق
واکنش مردم به مقاله رشیدی مطلق، در شهرهای مختلف ایران تند و سریع بود. اما «در قم بلافاصله نتایج آن ظاهر گردید و موجی از خشم و نفرت به وجود آورد. چنانچه وضع غیرعادی بر شهر حاکم گردید، 18 دی، روز بعد درس و نماز جماعت و منبر تعطیل گردید و مدرسه خان مرکز تجمع شد و جمعیت به سوی منزل آیات عظام حرکت کرد تا صدای اعتراض را جمعاً بلند نمایند و وسعت بخشند.»4 تظاهرات و اعتراضات مردم قم تا 19 دی ماه ادامه داشت و وسعت اعتراضات قیام خونین 19 دی ماه را رقم زد. عصر روز 19 دی ماه 56، رژیم طلاب و مردم قم را به رگبار گلوله بست و در یک حمله شدید، شمار زیادی را شهید و مجروح ساخت و به ظاهر قیام قم را سرکوب کرد. این کشتار در داخل و خارج کشور، بازتاب وسیعی پیدا کرد و مردم شهرها و دانشجویان دانشگاه‌ها را به اعتراض شدید واداشت.5 البته اعتراضات به این مقاله تنها به مردم قم محدود نماند و سلسله‌وار به بهانه‌های مختلف از جمله برگزاری مراسم چهلم کشتار مردم قم، تظاهراتی در تبریز و سایر شهرها برپا شد و این تسلسل همچنان ادامه یافت. اما آنچه در رابطه با این قیام‌ها قابل تأمل است شدت یافتن آن نسبت به سایر رویدادهای سیاسی بود.


علل شدت یافتن اعتراضات 
قیام 19 دی ماه از یک جهت تداوم و ادامه مبارزات مردم در سالهای پیش از آن بود. «مبارزه هایی که از رواج اندیشه و حرکت سیاسی امام خمینی رحمه الله در جامعه دینی ایران به ویژه در درون حوزه‌های علمیه، ناشی می‌شدد.»6 گذشته از این انتشار مقاله رشیدی مطلق و وقایع بعد از آن یعنی قیام 19 دی ماه در شرایطی رخ داد که چند هفته پیش از آن فرزند ارشد امام (ره) مصطفی خمینی به طرز مشکوکی در نجف جان سپرده بود. درواقع با فوت فرزند امام رحمه الله، مبارزه میان شاه و روحانیون آشکارتر شد و رویارویی شدید آنان، سبب شد تا شاه دستور تهیه مقاله توهین آمیز 17 دی 56 را صادر کند که خیلی زود به وسیله امام، نزد مردم، علما و دانشگاهیان بی اعتبار گردید. در نتیجه، قیام 19 دی مردم، در دفاع از امام و روحانیت رخ داد.7 از سویی باید به این نکته نیز توجه داشت که عمده اعتراضات از سوی گروه‌های مذهبی جامعه صورت گرفت. این موضوع نشان‌دهنده آن است که اکثریت مردم جامعه در چارچوب تفکر اسلامی مبارزه می‌کردند و از این رو مرجعیت امام برای آنها اهمیت زیادی داشت. بنابراین طبیعی بود مردم در برابر سیل اتهاماتی که در مقاله درج شده بود واکنش تندی نشان دهند. درواقع رژیم بر این تصور بود که با درج این مقاله می‌تواند حوزه‌های علمیه را از راه خمینی بازدارد و به دیگران متوجه سازد.8 اما این مقاله مقدمه‌ای بر گسترش یافتن اعتراضات مردم و شکست طرح‌ها و برنامه‌های بعدی شاه و رژیم بود. عواقب آن ‏‎ ‎‏مسیر حوادث را به کلی تغییر داد و در واقع تیر خلاصی بود بر پیکر ناتوان رژیم ‏‎ ‎‏پهلوی9
 

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •