شمایی کلی از نشریه آئین اسلام

شمایی کلی از نشریه آئین اسلام

بعد از سقوط رضاشاه، نشریات و مجلات مختلف مجال تازه‌ای برای انتشار و به اشتراک گذاشتن مطالب خود پیدا کردند. بسیاری از نشریات و روزنامه‌ها به خصوص نشریات اسلامی که تا پیش از آن، به دلیل فضای سیاسی سرکوب و خفقان، مشمول سکوت بودند، در فضای سیاسی جدید توانستند به فعالیت بپردازند...

کافه تاریخ- مقالات

 

بعد از سقوط رضاشاه، نشریات و مجلات مختلف مجال تازه‌ای برای انتشار و به اشتراک گذاشتن مطالب خود پیدا کردند. بسیاری از نشریات و روزنامه‌ها به خصوص نشریات اسلامی که تا پیش از آن، به دلیل فضای سیاسی سرکوب و خفقان، مشمول سکوت بودند، در فضای سیاسی جدید توانستند به فعالیت بپردازند. از جمله این نشریات می‌توان به نشریه آیین اسلام اشاره نمود که برای اولین شماره آن در سال 1323 منتشر شد و هدف موسس آن نصرت‌الله نوربانی، احیای برخی از اصول دینی و اسلامی بود. با این مقدمه کوتاه، در ادامه به تشریح اهداف و عملکرد این نشریه و موسسان آن پرداخته می‌شود. 


نشریات در دوره رضاشاه و بعد از آن
در دوره رضاشاه، فعالیت مطبوعات با موانع و محدودیت‌های فراوانی همچون سانسور روبرو شد و بتدریج بسیاری مطبوعات توقیف شده و یا موظف به فعالیت در چارچوب نهادهایی که دولت تعیین کرده بود، همچون سازمان پرورش افکار گردیدند. سازمان پرورش افکار «مهمترین ارگان تبلیغی- تربیتی رژیم رضاشاه بود که تمامی دستگاههای تبلیغی، مطبوعات، مدارس و دیگر نهادهای آموزشی را در خدمت رواج اندیشه‌های خود قرار داده بود.»1 بر اثر این اقدامات تعداد نشریات و روزنامه‌های این دوره به پایینترین تعداد رسید و آن تعداد اندک هم «در مقابل دریافت وام به مالکیت دولت درآمدند و انتشار اوراق دولتی را به طور مجانی بر عهده گرفتند.»2 اما با سقوط رضاشاه از قدرت، فصل جدیدی از فعالیتهای مطبوعات آغاز شد و برخی از نشریات توقیف شده مجال فعالیت مجدد را یافتند و برخی از افراد نیز فرصت ایجاد و تأسیس نشریات جدید را یافتند. نشریه آیین اسلام از جمله مهمترین نشریات این دوره است که توانست در حوزه مسائل دینی فعالیت خود را آغاز نماید.


نشریه آیین اسلام، اهداف و فعالیتهای آن
به طور کلی در دهه 20 نشریات زیادی همچون پرچم اسلام، نور دانش و... آغاز به کار کردند و در قالب مباحث مختلف شروع به نشر و تکثیر نمودند. اما به جرأت می‌توان گفت نشریه آیین اسلام مهمترین نشریه در میان این نشریات بود که اولین شماره آن در فروردین سال 1323 منتشر شد و صاحب امتیاز و مدیر مسئول و سردبیر نصرت الله نوریانی بود. مرتضی نوریانی، محمد نوریانی، امیر فرازمند، علی‌اکبر منتظمی، عطاء‌الله شهاب‌پور، عبدالکریم فقیهی شیرازی، محمود طالقانی و.. نیز از جمله افرادی بودند که در قالب پست‌های گوناگون با این نشریه همکاری می‌کردند. 
محور کلی نشریه بر پایه دین و موعظه «اظهار عظمت اسلام»، «احیای معالم دین» و تعالی «ایرانی در تحت لوای مقدس اسلام» قرار داشت. هر چند جنبه دینی این نشریه قویتر از سایر بخشها بود، چنانکه آیت‌الله کاشانی آن را «یگانه روزنامه دینی» خوانده بود که به مباحث اجتماعی، از جمله به مسئله زنان، نیز می‌پرداخت.3 البته علاوه بر این مسائل، نشریه آیین اسلام از مسائل سیاسی به خصوص شخصیت‌های سیاسی و مذهبی نیز انتقاد می‌کرد و در رابطه با مباحث سیاسی کشور از جمله دستگیری آیت‌الله کاشانی نیز انتقاداتی داشت. آیین اسلام «از عملکرد مجلس و دولت انتقاد نیز می‌کرد و خواهان برقراری حکومت ملی بود: «با این مجلس و این دولتها وضع ما اصلاح‌پذیر نیست. باید در فکر مجلسی ملی و دولتی ملت خواه بود»4 وجه دیگر انتقادات آیین اسلام، سیاستهای رضاشاه از جمله عدم اجرای قوانین مشروطه بود که بارها بدان اشاره و پرداخته شد. 
نوریانی، در راستای فعالیتهای نشریه، شرکت سهامی مطبوعات دینی را نیز در سال 1325 به وجود آورد تا از طریق چاپ و نشر کتب دینی به انتشار حقایق کمک کند. نشریه آیین اسلام در دوره اول فعالیت خود که تا سال 1334 ادامه داشت، با برخی از افراد همچون حاج سراج انصاری به همکاری پرداخت. انصاری از جمله افرادی بود که در قالب مطبوعات، فعالیت‌هایی را در راستای دفاع از تشیع و وحدت میان مسلمانان آغاز کرده بود. وی نیز معتقد بود این نشریه «در تمام کشور تنها نامه‌ای است که ترویج حقایق دین مقدس اسلام را عهده‌دار شده است.»5 حاج سراج بعدها در رابطه با اهداف و شخصیت نوریانی نیز نوشت که بعد از کلی تلاش برای شناخت اهداف نوریانی، «بالاخره به این حقیقت رسیدم که این جوان در عنفوان جوانی عشق خدا پرستی را در مغز خود می‌پروراند و جز خدمت به دین و جامعه مسلمین منظوری دیگر ندارد و فداکاریهایی که از این جوان در راه پیش بردن مقصد خود دیدم بیشتر مراتب ایمانم افزود.»6 
حاج سراج همچنین در قالب این نشریه به مبارزه فکری با برخی از افراد و شخصیتهای آن روزگار همچون کسروی پرداخت. وی «سلسله مقالات طولانی در دفاع از تشیع و برضد شیعیگری کسروی نوشت که در سال دوم نشریه‌ آیین اسلام تحت عنوان شیعه چه می‌گوید چاپ شد.7 نشریه آیین اسلام در ادامه فعالیتهای خود در سال 27 همراه با چند نشریه دیگر، انجمنی تحت عنوان انجمن مطبوعات دینی را تأسیس کرد و در آن به فعالیتهای دینی و سیاسی پرداخت. نخستین واکنش انجمن، اعتراض به سخنان علی اکبر سیاسی، رئیس دانشگاه تهران و وزیر سابق فرهنگ، مبنی بر راه نیافتن دین به دانشگاه بود که طی بیانیه‌ای، آن را خلاف قانون اساسی و از نظر اسلام و قرآن مردود دانست.8 البته در همان سال، فعالیتهای نشریه با مشکلاتی مواجه شد؛ زیرا در جریان ترور محمدرضا شاه در دانشکده حقوق و علوم سیاسی، «در جیب ناصر فخرایی ضارب شاه، کارت خبرنگاری نشریه مجله آیین اسلام پیدا شد.»9 این اتهام بعدها، رفع شد و عدم نقش و دخالت آن در ترور شاه مشخص گردید. نشریه آیین اسلام تا سال 1334 به فعالیت پرداخت؛ اما با آتش گرفتن دفتر این نشریه، فعالیتهای آن متوقف گردید و بعد از انقلاب مجدداً توسط بوریانی از سرگرفته شد. اما این دوره از فعالیت نشریه دوام چندانی نیاورد و بعد از انتشار تنها 4 شماره، تعطیل شد. 


سخن نهایی
نشریه آیین اسلام از جمله نشریات مهم در دهه 20 و اوایل دهه 30 شمسی بود که به دلیل پرداخت مبسوط به مسائل دینی، مورد توجه بخش‌های وسیعی از مردم و گروههای مذهبی از جمله روحانیون و مراجع تقلید قرار گرفت. زیرا بخشی از مباحث دینی این نشریه متوجه لزوم تحول بنیادین در حوزه‌های علمیه بود که بسیاری از روحانیون به گرمی آن را پذیرفتند و حتی برخی از مراجع تقلید بخشی از وجوهات شرعی را به نشریه اختصاص دادند. این نشریه را می‌توان نشریه‌ای تأثیرگذار در زمانه‌ای دانست که فعالیتهای مذهبی به دلیل محدودیتهای پیش از آن با سکون و مشکل همراه بود. 

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •