قیام امام حسین(ع) تنها یک رویداد تاریخی نیست؛ روایتی ماندگار از ایستادگی در برابر ظلم است که طی قرن‌ها به بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت مذهبی و فرهنگی شیعیان، به‌ویژه ایرانیان، تبدیل شده است. عمق این واقعه چنان است که حتی بسیاری از ناظران و شرق‌شناسان غربی نیز از تأثیر ماندگار آن بر فرهنگ و احساسات جامعه ایران سخن گفته‌اند؛ چنان‌که گرترود بل، ایران‌شناس و جهانگرد انگلیسی، از سوگواری فراگیر ایرانیان برای امام حسین(ع) و ماندگاری اندوه کربلا در حافظه تاریخی شیعیان به‌عنوان واقعیتی انکارناپذیر یاد می‌کند.

قیام امام حسین و مظلومیت شخص او، بخشی از تاریخ و هویت شیعه است. به گونه‌ای که در فرهنگ ایرانی نقشی پررنگ در هویت و رفتار ایرانی دارد. واقعیتی که حتی از منظر خارجی‌ها نیز روشن و مبرهن است:

«به یاد رنج و مرگ آن گروه بی کس و پیشوای مقدسشان، تمام ایران در سوگ مینشیند. او آن مرد قدسی، گرسنگی و تشنگی کشید؛ میانجی خلق و خالق رحمی از آدمیان ندید. افتادن فرزندانش را به زیر نیزه های دشمن نگریست و چون بخاک افتاد پيكرش لگدکوب دشمنان شد، و سرش را به علامت پیروزی نزد خلیفه بردند. این سرگذشت غم انگیز اذهان نیمی از جهان اسلام را به خود مشغول داشته است. گذشت قرنهای بسیار، که هر کدام فاجعه‌ها و غمهای خود را به همراه آورده، این داغ را بی اثر نکرده است و احساسی را که یادآوری آن بر می‌انگیزد تخفیف نداده است. این شدت احساسات بي‌شك از يك سو به علت نسیم تازه بحثهای مذهبی است که پیوسته غبار زمان را از روی فاجعه می‌سترد، و از سوی دیگر به خاطر سادگی تلخ خود ماجرا شجاعت با شکوهی که از خلال این»


منبع:گرترود بل، تصویرهائی از ایران، ترجمه: بزرگمهر ریاحی، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، 1364، ص 41