نماز عید فطر سال 1357ش با حضور جمعیت انبوهی به امامت محمد مفتح در ساعت هشت و چهل و پنج دقیقه برگزار میشود. پس از برگزاری نماز سخنرانی جلسه را محمد جواد باهنر بر عهده میگیرد. در این سخنرانی باهنر علیه حکومت شاه موضعگیری و راه و روش آن را فریباکارانه توصیف میکند. سخنران بعدی خود محمد مفتح است و در صحبتهای خود تنها مرجع روحانیت را شخص امام خمینی میداند...
۱
برخی از روزها هستند که نقش تعیین کنندهای در تحولات سیاسی ایفا میکنند. به تعبیری، در یک روز یا یک هفته به اندازهی چند سال تحولات رو به جلو حرکت میکند در حالی که برای سالها برخی از مسائل در سکون به سر میبرد. این امر در مورد تحولات معاصر ایران نیز مصداق دارد. به خصوص در مورد انقلاب ایران که برخی از روزها در آن نقش بسیار تعیین کنندهای داشت. بیشک یکی از این روزها عید فطر سال 1357ش است که طی آن تظاهرات گستردهای علیه رژیم پهلوی شکل گرفت و به نقطهی عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی بدل گشت. بر این اساس، تلاش خواهیم کرد در سطور زیر نگاهی هر چند گذرا به حوادث این روز داشته باشیم.
در فضای انقلابی سال 1357ش بیشک نماز عید فطر جایگاه خاصی داشت. در این سال نماز عید فطر در نقاط مختلف تهران برگزار شد. یکی از مهمترین مکانهایی که نماز در آن اقامه شد در خیابان پیروزی و در میدان شهدا که بود که در آن مقطع میدان ژاله نام داشت. یکی دیگر از مکانهایی که نماز عید فطر بسیار باشکوه برپا شد در زمینهای کن در اطراف بزرگراه محمدعلی جناه بود که جمعیت انبوهی از مشتاقان را گرد آورد. اما به زعم برخی مهمترین نماز اقامه شده که تاثیر بسزایی در روند تحولات انقلابی داشت در تپههای قیطریه اقامه شد.
مسجد قبا در سال 1357ش
ایدهی شکلگیری این نماز به مسجد قبا باز میگشت. این مسجد از مراکز فعال و انقلابی سال 1357ش بود و پایگاهی برای وعاظ انقلابی محسوب میشد. از جمله وعاظ انقلابی مسجد شیخ محمد مفتح بود که امامت مسجد را نیز بر عهده داشت. جمعیت علاقمند به ایشان به حدی بود که در برخی از سخنرانیها تا حدود دو هزار نفر گرد ایشان جمع میشدند. این را از گزارشی که ساواک در زور شانزدهم مرداد سال 1357ش تهیه کرده میتوان به خوبی مشاهده کرد. ایشان همچنین در سخنرانی روز نهم شهریور ماه است که به مردم وعده میدهد نماز عید فطر را در تپههای قیطریه برگزار خواهند کرد. این جمله از ایشان نقل میشود که « امیدوارم که بعد از نماز عید فطر نتیجه مطلوبی از اقدامات انجام شده به دست آوریم.»[i] این بیانات به خوبی نشان میدهد که خواست و ارادهای محکم برای بیان اعتراض در پس برگزاری نماز عید فطر وجود دارد.
از دیگر سخنرانان این مجلس میتوان به دکتر محمدجواد باهنر اشاره کرد. ایشان نیز در سخنرانیهای خود به خصوص در شهریور سال 1357ش، ضمن اشاره به فساد و رشوه خواری در دستگاه سلطنت، از حکومت اسلامی و مواضع امام خمینی حمایت میکردند.[ii]
اطلاع حاکمیت از هدف انقلابیون
بر اساس آنچه اسناد ساواک نشان میدهد رژیم پهلوی به خوبی از عزم انقلابیون برای برگزاری نماز عید فطر در تپههای قیطریه آگاه بود « طبق اطلاع، شیخ محمد مفتح و عدهای از قشریون مذهبی که در جلسات سخنرانی مذهبی در مسجد قبای تهران شرکت میکنند، قصد دارند، نماز عید فطر را در زمینی بایر واقع در قیطریه شمیران برگزار نمایند. این موضوع در یکی از جلسات مسجد مذکور که حدود هفت هزار نفر در آن شرکت داشتهاند، نیز به اطلاع جمعیت رسیده است».[iii] البته ظاهرا این مسئله مسبوق به سابقه بوده است و در سال 1356ش نیز نماز عید فطر با حضور جمعیت انبوهی بالغ بر 15 هزار نفر در این مکان برگزار شده بود.
در نهایت، نماز عید فطر سال 1357ش با حضور جمعیت انبوهی به امامت محمد مفتح در ساعت هشت و چهل و پنج دقیقه برگزار میشود. پس از برگزاری نماز سخنرانی جلسه را محمد جواد باهنر بر عهده میگیرد. در این سخنرانی باهنر علیه حکومت شاه موضعگیری و راه و روش آن را فریباکارانه توصیف میکند. سخنران بعدی خود محمد مفتح است و در صحبتهای خود تنها مرجع روحانیت را شخص امام خمینی میداند و ضمن انتقاد از حکومت و دولت، مردم را دعوت به آرامش میکند. مراسم در حدود ساعت ده پایان پیدا میکند و ایشان از مردم میخواهد که پنجشنبه پیش رو را به نشانهی اعتراض کسب و کار خود را تعطیل کنند.[iv] این مراسم گل سر سبد نماز عید فطر در سال 1357ش لقب میگیرد.
نماز عید فطر در چهار گوشهی تهران
البته تنها نباید به نماز عید فطر در تپههای قیطریه بسنده کرد. در واقع در چهار گوشهی تهران نماز عید فطر با شکوه هر چه تمامتر برگزار شد. نماز عید در غرب تهران در بزرگراه محمدعلی جناح برگزار شد و جمعیت حاضر در آن چیزی بالغ بر بیست هزار نفر بود. در پایان مراسم مردم دست به تظاهرات زده بودند و شعار درود بر خمینی را سر میدادند. همچنین در شرق تهران، علامه یحیی نوری نماز عید را خواندند و جمعیت انبوهی به طول 5 کیلومتر صف پشت سر ایشان را تشکیل میدادند. در جنوب شهر نیز بعد از مراسم نماز عید، در بعضی از مساجد مردم در دستههای بزرگ به سوی میدان 25 شهریور حركت كردند.[5]
نماز عید فطر در دیگر نقاط کشور
آنچه نباید از نظر دور داشت این است که نماز عید فطر سال 1357ش تنها در تهران باشکوه نبود و موج آن شهرستانها را نیز در بر گرفته بود. به عنوان مثال، میتوان به نماز عید در قم اشاره کرد که تظاهرات در آن به خشونت کشیده شد و حتی یک نفر در میان جمع به شهادت رسید. در ایلام، تظاهرات آرام مردم که بعد از نماز عید برگزار شده بود توسط پلیس به خشونت کشیده شد و سه نفر نیز به شهادت رسیدند. در کرج نیز تظاهرات به درگیری کشیده شد و دو نفر از انقلابیون به شهادت رسیدند. این روند در خمین نیز به همین شکل بود و این شهر نیز روز پرالتهابی را پشت سر گذاشت. در شهرهای بزرگتر مثل اهواز، شیراز و مشهد جمعیت تظاهر کننده بسیار بیشتر بود و شعارهایی علیه حکومت پهلوی سر داده شد.[6]
cafetarikh.com/news/50314
تگ ها
تمام حقوق محفوظ بوده و استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.