از «صوراسرافیل» تا دار؛ پایان خونین میرزا جهانگیرخان شیرازی

میرزا جهانگیرخان شیرازی، فرزند آقا رجبعلی در 1292 ق در شیراز متولد شد. پدرش را در کودکی از دست داد و تربیت او را عمه و مادربزرگش برعهده گرفتند. در پنج سالگی به تهران آمد و نه سال بعد در 1306 مجدداً به شیراز بازگشت. پس از پایان تحصیل مقدماتی در شیراز و فراگرفتن دوره‌های نجوم، ریاضی، منطق و خوشنویسی در نزد فرصت شیرازی1 نوزده ساله بود که بار دیگر راهی تهران شد و تحصیل خود را در مدرسه دارالفنون تکمیل کرد. این دوره مصادف بود با سالهای آغازین سلطنت مظفرالدین شاه و به نظر می‌رسد که در همین اوقات با حاجی شیخ هادی نجم‌آبادی آشنا و "از مریدان مخصوص" شد و در همین محفل به بابیه پیوست. پس از پایان تحصیلات از سوی حسینقلی‌خان نظام‌السلطنه، به احتمال زیاد در دوره وزارت مالیه وی در قزوین به کاری گمارده شد. با آغاز جریان مشروطه خواهی همین که «ندای آزادی و مشروطه»5 بلند شد به تهران بازگشت. او از علاقه‌مندان اندیشه‌های میرزا آقاخان کرمانی، داماد یحیی صبح ازل، بود و دلبستگی به افکار و آثار میرزا آقا خان کرمانی چنان بود که دو اثر وی را، آیینه اسکندری و نامه باستان، برای انتشار با خطی خوش تصحیح و بازنویسی کرد. میرزا جهانگیر خان با آغاز مشروطه‌خواهی به عضویت انجمنهای متعددی که شکل گرفتند درآمد و به تندروترین این انجمنها، اجتماعیون عامیون که مرکزش در باکو بود و انجمن آذربایجان، پیوست. بالأخره در سوم تیر ماه 1287 شمسی میرزا جهانگیرخان و ملک المتکلمین و مدیر روح القدس محاکمه شدند و آنها را با طناب دار خفه کردند .