کالاهای تجارت کمپانی در صادرات شامل چه کالاهایی بود؟

صادرات و واردات کمپانی هند شرقی بر پایه کالاهای متعددی بود. اکثر این کالاها توسط کمپانی هند شرقی و در میان کشورهای شرقی مبادله می‌شد. هدف کمپانی از این نوع تجارت، تسلط کامل بر تجارت کشورهای شرقی بود. هدفی که ظاهرا کمپانی در رسیدن به آن موفق بود:

«تجارت کمپانی بر صادرات پنج دسته کالا از شرق استوار بود: ادویه از خاوردور، ابریشم از ایران، تنباکو و نیل و منسوجات پنبه‌‌ای از هند. این کالا‌ها همه به بازار‌های اروپا نمی‌رفت و بخش مهمی از تجارت کمپانی بر مبادله کالا میان کشور‌های مختلف شرقی استوار بود؛ بخشی از منسوجات هندی را به بازار‌های ایران و خاوردور می‌برد و ابریشم ایران و منسوجات ابریشمی چین را به انگلیس انتقال می‌داد. در واقع، کمپانی صادرکننده و دلال کالا‌های کشور‌های شرقی و توزیع کننده آن در بازار‌های مشرق زمین و اروپا بود بر پایه همین ارتباطات تجاری بود که از همان دوران و بتدریج شبکه‌‌ای گسترده از عوامل و دلالان محلی در پیرامون کمپانی گرد آمدند و در دوران افول شرق به پایگاه سیاسی آن بدل شدند. مهم‌‌‌‌ترین واردات کمپانی به هند طلا نقره مس سرب و پارچه‌های پشمی گرانقیمت، بافت انگلیس اسب از خراسان و خلیج فارس ادویه از خاوردور، تنباکوی مرغوب از آمریکا، کالا‌های شیشه‌‌ای و شراب و سایر اجناس تجملی از اروپا و بــرده از حبشه بود. ولی صرفنظر از فلزات ،قیمتی مجموع این واردات بسیار اندک بود.»

منبع: عبدالله شهبازی، زرسالاران یهودی و پارسی استعمار بریتانیا و ایران، جلد 1، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سیاسی، 1377، ص‌‌ 120