مبارزه امیرکبیر با خدمت به بیگانگان

یکی از مشکلات مهم در دوره قاجار، مبهم بودن مسائل اداری و سواستفاده برخی از کارمندان و مسئولین از این وضعیت بود که موجی از رشوه‌خواری و بی‌نظمی کارمندان در امور اداری را به دنبال داشت. این مشکل زمانی حادتر می شد که بیگانگان تلاش می کردند تا به جاسوسی در درون سیستم اداری ایران بپردازند:

«مهمترین اصلاح اداری امیرکبیر عبارت بود از: تعیین مشاغل و میزان حقوق و مقرری هر شغل و مبارزه جدی با تنبلی و کاهلی کارمندان دولت، جلوگیری از رشوه‌خواری، اصلاح وضع چاپارخانه دولتی به صورتی که آماده حمل و نقل محمولات پستی به اقصی نقاط کشور گردید، ایجاد قراولخانه در معابر و راه‌ها برای حفظ چاپارها و محمولات پستی، تأسیس دایره پاسبانی و آگاهی در پایتخت، نظارت دقیق بر اعمال کارکنان عالی رتبه دولت و ولات و حکام ولايات امیرکبیر که غیرت وطنی و تعصب ملی بسیار شدید داشت، به وسیله ماموران مخصوص خود، مناسبات و روابط رجال و وزراء و درباریان را با نمایندگان سیاسی خارجی در ایران زیر نظر گرفت و صريحاً به کلیه عمال دولت دستور داد که از هرگونه رفت و آمد و تماس با مأموران خارجی جز در مورد مأمورین وزارت امور خارجه احتراز جويند و چون حاجی میرزا مسعود گرمرودی وزیر امور خارجه به سال ۱۲۶۵ وفات یافت، امیرکبیر امور آن وزارتخانه را شخصاً در دست گرفت و میرزا محمدعلی خان شیرازی را که قبلاً سفیر ایران در پاریس بود به معاونت خود در آن وزارتخانه برگزید. امير قصد داشت ارتباط با بیگانه و بیگانه پرستی را ریشه کن سازد؛ زیرا به عقیده او جاسوسی به نفع بیگانه و خدمت به بیگانگان به ضرر مملکت، بالاترین جرم و گناه غيرقابل بخشایش بود و به همین جهت تا می‌توانست در ارشاد رجال و عمال دولت به راه راست کوشيد. ولی هرگاه کسی گوش به فرمان امیر نمی داد و از تمایل به بیگانه و بیگانه پرستی احتراز نمی‌جست، او را به سختی مجازات می‌کرد و هیچگونه عفو و گذشتی را چه در این مورد و چه در موارد دیگر خطاها و گناهان عمال دولت به ویژه مأمورین عالی رتبه روا نمی‌داشت.»

منبع: علی‌اصغرشمیم، ایران دوره سلطنت قاجار قرن سیزدهم و نیمه اول قرن چهاردهم، تهران، بهزاد، 1389، چاپ دوم، صص 151- 152