چگونگی گرایش آمریکا به کودتا علیه مصدق

آمریکا در ابتدا، تمایلی به کودتا نداشت و ترجیح می‌داد از طریق روش‌های دیگر اهداف خود را محقق سازد؛ اما تغییر شرایط و شکست سایر روش‌ها این کشور را به همکاری با انگلیس در طرح و اجرای کودتا متمایل کرد. از جمله مهمترین این عوامل می‌توان به وحدت میان مردم و نیروهای طرفدار ملی شدن نفت اشاره نمود:
«فکر انجام کودتا و دخالت نظامی در ایران از ابتدای آغاز نهضت ملی شدن صنعت نفت در نزد برخی از جناح‌های حاکم بر انگلستان وجود داشت. اما انسجام نـیروهای طـرفدار مـلی شـدن صـنعت نـفت و عـدم آمـاده بـودن شـرایـط بـین‌المـللی از جـمله مخالفت‌های اولیه دولت آمریکا با اقدام نظامی در ایران باعث شد که این امر با تأخیر صورت بگیرد. انگلستان با فعال نمودن شبکه‌های جاسوسی خود از سویی تلاش کرد که انسجام و وحدت نیروهای داخلی را به تضاد و دشمنی و تفرقه تبدیل نماید و از سوی دیگر سعی نمود که دولت آمریکا را نسبت به انجام کودتا در ایران متقاعد نماید. دولت آمریکا که در اصل برای به دست آوردن سهمی در نفت ایران از جبهه ملی و دکتر مـصدق حـمایت می‌کرد با دست یافتن به توافقاتی با انگلستان در این زمینه و نیز رسیدن به برتری نظامی نسبت به شوروی که به عنوان عاملی بازدارنده در ایران عمل می‌کرد دست از حمایت از دولت دکتر مصدق برداشت و نماینده آن کشور در جلسه شورای امنیت سازمان مـلل صراحتاً اعلام داشت که نـفت ایـران یک مـوضوع بـین‌المـللی است و بـه هـمین دلیـل قدرت‌های جهانی می‌توانند در مسائل مربوط به نفت ایران دخالت نمایند. این چرخش مهم در سیاست خارجی آمریکا که برخلاف تصور رایج از دوره زمامداری ترومن شروع شد و در دوره ریاست جمهوری آیزنهاور به اوج خود رسید از دید نخست وزیر ایران مخفی ماند. چرخش سیاسی آمریکا به نفع انگلستان باعث شد همکاری اطلاعاتی این دو کشور نیز در زمینه انجام کودتا در ایران آغاز شود.»

منبع: موسی نجفی و موسی فقیه حقانی، تاریخ تحولات سیاسی ایران بررسی مؤلفه‌های دین، تجدد و مدنیت در تأسیس دولت ـ ملت در گستره هویت ملی ایران، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1381، صص 486- 488