پدیده‌ی اعجاب‌انگیز انقلاب اسلامی ایران که در اواخر قرن بیستم میلادی به وقوع پیوست، پیامدهای عینی و بی‌نظیری داشت که تحلیل‌گران و نظریه‌پردازان سیاسی عصر حاضر را به شگفتی واداشت. تمامی نظریه‌های ارائه‌شده در خصوص تحولات سیاسی و اجتماعی در جوامع مختلف بر این اصل استوار است که در حساس‌ترین و مهم‌ترین مرحله‌ی هر تحولِ اجتماعی و انقلابی نیروهای منازعه‌گر ...

دهه‌ی ۱۳۵۰ برای ایران، دهه‌ی شکوه ظاهری و فروپاشی تدریجی درونی بود؛ دوره‌ای که محمدرضاشاه با تکیه بر دلارهای نفت و پشت‌گرمی به حمایت واشنگتن، خود را قدرتمندتر از همیشه می‌دید. اما همان آمریکا که شاه به آن تکیه کرده بود، با چرخش سیاسی کارتر و شعارهای فریبنده‌ی حقوق بشر، میدان سقوط را برای متحد دیرینه‌ی خود آماده کرد.

فرار شاه در تاریخ ۲۶ دی ۱۳۵۷، یکی از وقایع مهم در جریان انقلاب اسلامی ایران بود. در این روز، محمدرضا پهلوی، شاه ایران، به همراه همسرش فرح پهلوی، ایران را به مقصد مصر ترک کرد. این رویداد به منزله پایان سلطنت پهلوی و سرآغاز تحولات بزرگ سیاسی و اجتماعی در ایران به شمار می‌رود.

از سایه‌ی آیرونساید تا حمایت سیا؛ دو پادشاه، یک سرنوشت تکراری؟ در پس پرده‌ی دو انقلاب قدرت در ایران، داستان حمایت‌های پنهان غرب از خاندان پهلوی نه یک تصادف تاریخی، بلکه یک استراتژی بلندمدت برای تضمین منافع نفتی و ژئوپلیتیکی بود. از کودتای نظامی در مهِ بی‌ثباتی تا کودتای نرم برای بازگرداندن سلطنت؛ این تحلیل نشان می‌دهد چگونه هر دو شاه، هرچند با ابزارهای ...

این نگرانی استراتژیک، اساس سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران در دوران جنگ سرد بود. واشنگتن معتقد بود که برای حفظ ایران در بلوک غرب، باید اصلاحات سیاسی و اجتماعی در کشور انجام شود تا زمینه نفوذ شوروی از بین برود

آمریکا یکی از بزرگ‌ترین حامیان سیاسی محمدرضا پهلوی بود. با این حال در طول سلطنت محمدرضا پهلوی روابط ایران با آمریکا در حالت بحرانی نیز قرار گرفت. البته منظور از رابطه ایران رابطه شخص شاه با آمریکا بود. این بحران‌ها معمولا ناشی از بدبینی شاه نسبت به برخی از اشخاص بود

۲۷ آذر ۱۳۵۸ روزی تلخ در تقویم انقلاب اسلامی است؛ روزی که دکتر محمد مفتح، عالم مجاهد و اندیشمند برجسته‌ای که عمر خود را صرف پیوند حوزه و دانشگاه کرده بود، هدف گلوله گروهک تروریستی فرقان قرار گرفت و به فیض شهادت نائل آمد. نام و راه او، امروز به عنوان نماد علم، ایمان و وحدت جریان علمی و دینی در کشور زنده است.

زندگی و مرگ میرزایعقوب، روایتگر تضاد عمیق میان عقیده ظاهری و باور باطنی است. او که اسلام را تنها به مثابه ابزاری برای نفوذ اجتماعی در راه رفرم‌های فکری‌اش می‌دید، در لحظه مرگ، با وصیت برای دفن شدن در گورستان آباء و اجدادی، رسماً بر این ریاکاری روشنفکرانه مهر تأیید زد؛ داستانی که با نبش قبر و کشمکش بر سر جسد او به اوج تراژیک خود می‌رسد.

رانت بانکی یکی از مشخصه‌های فساد اقتصادی در دهه 40 و 50 شمسی بود که ریشه آن به افزایش قیمت نفت در این دو دهه بازمی‌گشت. بر این اساس بسیاری از نزدیکان شاه و رژیم بدون محدودیت از وام‌های کلان بانکی بهره‌مند می‌شدند که در بسیاری از موارد نرخ بهره آن بسیار کمتر از تورم بود.

امیرکبیر با درک اهمیت تنوع‌بخشی به روابط خارجی ایران، تلاش کرد تا با ایجاد سفارت‌خانه‌ها و گسترش مناسبات با کشورهایی چون آمریکا، پروس و اتریش، از انحصار ارتباط با روسیه و انگلیس رهایی یابد و منافع ملی را تأمین کند.

از جمله گروه هایی که حکومت پهلوی از آن به شدت هراسان بود، جریان های دانشجویی بودند. از این رو به شدت در تلاش بود که بر آنها مسلط شود و آنها را از مسیر اعتراضی که در ذهنشان بود منحرف و منصرف سازد.

اسناد افشا شده از لانه‌ی جاسوسی آمریکا، ابعاد جدیدی از سیاست‌های قدرت نرم واشنگتن در ایران پیش از انقلاب را آشکار ساخت. این گزارش‌ها نشان می‌دهند که ایالات متحده از طریق نهادهایی نظیر «بنیاد جانسون»، با پوشش ارتباطات علمی و آکادمیک، نه تنها به دنبال نزدیکی با دانشجویان و دانشگاهیان نخبه ایرانی بود، بلکه به‌طور هدفمند برنامه‌هایی برای «بررسی گرایش‌ها ...

بخشی از اختلافات سیاسی ایران و عراق در دوره حکومت پهلوی، ناشی از سیاست خارجی دو کشور و وابستگی آن‌ها به بلوک شرق و غرب بود. ایران که از نظر سیاسی به آمریکا وابسته بود، بارها با وارد کردن این کشور به مسائل داخلی و خارجی خود، باعث تشدید اختلافات از سوی کشورهای همسایه شد.

در آبان ۱۳۵۷، در بحبوحه توفان انقلاب، محمدرضا شاه پهلوی با چهره‌ای نگران و حالتی آشفته، در جلسه‌ای فوق‌العاده با فرماندهان ارتش، به اشتباهات گذشته اعتراف کرد و فرمان عفو عمومی را چاره کار دانست. اما سخنان او، که در دوران سلطنتش بی‌سابقه بود، برای فرماندهان ارتش پیامی تلخ داشت: این اقدامات “بسیار دیر” بود و نشان از عدم درک عمیق شاه از خواست واقعی مردم ...

پس از عملیات ناموفق “ایفیت” در منطقه مرزی مهران در سال ۱۳۵۳، شاهنشاه پهلوی در واکنشی خشمگینانه و غیرمنطقی، دستور تخلیه کامل شهر مهران و ترک تجهیزات آن را صادر کرد. این دستور که از سوی فرمانده نیروی زمینی نیز غیرقابل توجیه نظامی و عقب‌نشینی سیاسی بزرگ تلقی شد، نشان‌دهنده آن بود که تصمیم‌گیری‌ها در بالاترین سطح حکومت، بیش از آنکه بر مبنای منطق نظامی ...

در دهه‌ی چهل خورشیدی، با تحولات سیاسی در آمریکا و تمایل این کشور به ترویج فضای دموکراتیک در ایران، حزب «ایران نوین» به رهبری حسنعلی منصور با حمایت شاه پا به عرصه وجود گذاشت. اما شیوه‌های تبلیغاتی این حزب از همان ابتدا در کانون توجه سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) قرار گرفت. گزارش‌های محرمانه ساواک نشان می‌دهد که چگونه «ایران نوین» با تقلید از تکنیک‌های ...

پس از مرگ نادر و ضعف دولت مرکزی، ایراکلی فرصت یافت با اتکا به حمایت روسیه استقلال گرجستان را از ایران اعلام کند. این قرارداد خودسرانه با روس‌ها که بدون اطلاع ایران بسته شد، گرجستان را رسماً تحت‌الحمایه تزار قرار داد و آغازگر مرحله‌ای تازه از رقابت قدرت‌های بزرگ در قفقاز شد

از همان روزهای ابتدایی به دست گرفتن سلطنت، محمدرضا شاه با وجود ضعف ظاهری قدرت، در سودای حکومتی دیکتاتورمآبانه بود؛ تصویری که در ذهن او از مردم ایران به عنوان «گوسفندان رام و بی‌زبان» شکل گرفته بود. در اوج تب‌وتاب مبارزات ملی شدن نفت و در شرایطی که سانسور دولتی راه هرگونه انتقاد را بسته بود، روزنامه «شاهد» به سردبیری دکتر مظفر بقایی به سنگری برای افشای ...

با آغاز حکومت رضاشاه، روایت تازه‌ای از تاریخ ایران شکل گرفت؛ روایتی که در آن شکوه ایران پیش از اسلام برجسته و نقش دوران اسلامی کم‌رنگ می‌شد. این «اسطوره ملی» تازه نه تنها بازتاب ناسیونالیسم افراطی بود، بلکه وسیله‌ای برای مشروع نشان دادن پادشاهی به‌عنوان ادامه طبیعی قدرت در تاریخ ایران محسوب می‌شد. از بازنویسی کتاب‌های درسی تا جشن‌های دو‌هزار و پانصدمین ...

خاطرات شاهدان عینی نشان می‌دهد که نشانه‌های دیکتاتوری پهلوی اول از همان ابتدا با نادیده گرفتن قانون اساسی و تمرکز شدید قدرت در دست شخص او نمایان شد. این اقدام، یک نقطه عطف بر پایان مشروطیت واقعی و جایگزینی آن با استبداد نظامی بود